Willem Santema gefusilleerd

Willem Santema gefusilleerd

Willem Santema werd op 2 maart 1902 geboren in Scharnegoutum. Hij is de tweede zoon van Tjitse Piers Santema en Gerbrich Willems de Roos.


Jeugd in Scharnegoutum

De familie Santema woont vanaf 1908 op boerderij Swetteheim aan de Blankendalweg. Willem gaat in Scharnegoutum naar de lagere school en later naar de MULO in Sneek.
Na zijn middelbare schooltijd werkt Willem Santema bij zijn vader op de boerderij. Het is de bedoeling dat hij later boer wordt, en ’s winters reist hij met de trein naar Leeuwarden om daar de Rijkslandbouwwinterschool te bezoeken. In 1921 haalt hij zijn diploma.
Daarnaast is Willem Santema in zijn jonge jaren voorzitter van de Hervormde Jongemannenvereniging ‘Samuel’ te Scharnegoutum.In het voorjaar van 1926 trouwt Santema met Trijntje Atsma uit Oppenhuizen. Het jonge paar gaat wonen op de nieuwe en moderne boerderij Sinnehonk in Scharnegoutum.

Reizen naar het buitenland
Santema’s grote hobby is de techniek: auto’s en radio’s. In 1932 maakt hij van zijn hobby zijn beroep. Samen met zijn vrouw opent hij een nieuwe radiozaak in Scharnegoutum.
Daarnaast verhuurt Santema auto’s. Soms fungeert hij als privéchauffeur en in die hoedanigheid maakt hij buitenlandse reizen. Ook als hoofdbestuurslid van het Werkliedenverbond komt hij wel in het buitenland, onder andere in Duitsland. Hij voorziet de gevaren van het Naziregime en waarschuwt tegen Hitler en zijn volgelingen. Dit heeft tot gevolg dat zijn naam op de zwarte lijst van de Duitse staatspolitie terecht komt, zodat hij voor de oorlog al niet meer veilig in Duitsland kan reizen.

Waarschuwing tegen Hitler
In 1934 publiceerde Willem Santema in het blad ‘Land en Volk’ een reisbeschrijving waarin hij zich uitermate kritisch opstelde tegenover de ontwikkelingen in Duitsland.
“Met een bewonderenswaardige geestdrift verdedigde men het beleid van den grooten Führer en toonde men door woord en daad, dat men zich het een eer achtte op de mouwen de letters te dragen van S.S. of S.A. Bijna iedereen loopt in uniform en het ‘Heil Hitler’ is nooit van de lucht. Kortom, men krijgt de indruk, dat er in het Duitsche rijk een voorbeeldige eenheid is, die ook voor ons land begeerenswaardig zou zijn. De jongste gebeurtenissen in Duitsland hebben echter wel bewezen, dat het een schijn eenheid is, een eenheid die gedragen wordt door de vreeze. Zulk ’n eenheid zal nooit permanent kunnen zijn, want dan zou ze gegrond moeten zijn, niet alleen op uiterlijke vorm, maar ook en allereerst op de innerlijke welgezindheid.
Enthousiasme voor onze regeering zouden we wel wat meer willen zien, maar niet uit vreeze voor de knoet.”
Vlak voor de oorlog uitbreekt verhuizen Santema en zijn vrouw naar Sneek. Aan het Oud Kerkhof zetten ze hun elektrotechnisch bedrijf voort. Niet lang daarna openen ze aan de Oosterdijk een tweede zaak.

Verzetsgroep Lever
In deze tijd wordt Willem Santema een van de grondleggers van de Sneker verzetsgroep Lever. Hiervan maakt onder andere de familie Lever deel uit, die aan het Kleinzand woont. Vader Hendrik Lever, diens zoon Jan Lever die boekhouder is bij Santema, diens tweede zoon Hendrik Lever en dochter Meta Lever.

Vertrek naar Amsterdam
In januari 1943 voelt Santema zich niet meer veilig in Sneek. Hij vertrekt naar Amsterdam waar hij zich onder de schuilnaam Ype Brandsma aansluit bij de verzetsgroep rond het illegale blad Trouw.
Hij is daar een van de oprichters van de Raad van Verzet, hij legt contacten met verschillende illegale organisaties en is betrokken bij de oprichting en versterking van (nieuwe) groepen.

Arrestatie in Amsterdam
Op 22 december 1943 wordt Santema gearresteerd. Op een adres in de Ruysdaelstraat, waar een groep van Trouw regelmatig bijeenkomsten hield, had de Duitse Sicherheits Dienst een inval gedaan. Santema, die van niets weet, gaat daar naar binnen. Eerst weet hij nog te ontkomen en hij loopt hard weg. Hij wordt echter op straat door een passant gegrepen die hem overdraagt aan de Duitsers.
Santema wordt gevangen gezet in Haaren in Noord-Brabant.

Ter dood gebracht in de bossen bij Vught
Santema wordt op 5 augustus 1944 ter dood veroordeeld.
Na zijn veroordeling wordt hij overgebracht naar de ‘bunker’ in Vught. Op 9 of 10 augustus is hij daar met 23 andere Trouw-medewerkers in de bossen gefusilleerd.

Verzetskruis
Hare Majesteit de Koningin verleende Willem Santema posthuum het Verzetskruis, als erkenning van zijn grote verdiensten in de strijd voor een vrij vaderland.
Friese gedichten
Gedurende zijn gevangenschap schreef Santema een aantal gedichten, in zijn moedertaal Fries. Nog tijdens de bezetting werden deze gedichten illegaal gedrukt door Santema’s buurman in Sneek, de drukker J.P.H. Eldering. Een van die gedichten is ‘Snein yn’e sel’ (Zondag in de cel).

Snein yn’e sel

Troch de traeljes skynt de sinne
‘k Fiel my hjoed wol hwet allinne
Gjin tsjerkefolts sjuch ik, né gjin ien
Dochs is it wol nei tsjerke gien

De Snein is hjir lyk as de dei
Ik haw dêr neat gjin langstme nei
De mienskip fan it hillichdom
Dat makket minske herte rom

Hwet scoe ik graech Gods wird wer heare
Yn mienskip sjonge fen ús Heare
Syn antlit sykje yn ús bea
En ite fen it nachtmielsbrea!

Dochs mei ik net oant’t kleijen blieuwe
God lit my noch it fêste leauwe
Hy lit my net allinne stean
Mar noeget my, mei Him to gean

Syn seine is net oan mûren boun
‘k Haw hjir yn stiltme de tsjerke foun
Myn bea riist mei de oaren heech
Dêr mett’elkoaren heech en leech

Sa fiel ik my in bern fen God
Hy stjûrt Syn foltsen, ek myn lot
Sa is der mienskip op’e Snein
En giet dizz’ dei nei ’t goede ein

Geraadpleegde literatuur
H. van Amstel en A. Booij, De Waag staat in brand (uitgegeven in opdracht van de Stichting Sneek 1940-1945, met steun van het Old Burger Weeshuis en de gemeente Sneek) Leeuwarden, 1995.
Willem O. Santema en Henk van der Veer, Willem Santema in fersetsman 1902-1944, Oosterend 1990.