Poepferhalen

Ik hef disse week niet sufeul tied had, dêrom maak ik het mijself disse week makkelijk. Ik haal wat anekdotes uut mien boek “Van Gracht naar Ton”, dat gaat over de introductie van de poepton in Sneek. Folgende week fertel ik wêrom die ton erg belangriek was foor de gesondheid fan de inwoaners fan Sneek.

We hadden bedacht dat het leuk weze su het boek op te fleuren met wat ferhaaltsjes over ongelukjes met de tonnen. Dat was bij nader insien nog niet su eenfoudig, want de meeste ferhaaltsjes kwamen op het selfde neer: “ton falt, de hele brut leit op ‘e floer en o, o, o, wat was het een toestand”. Toch is het lukt wat ferskillende ferhalen te fienen. Hier komme se.

Su werden de Sneker tonnen ophaald.

Dit sal oans nog wel es lukke
Bij oans tuus ston de tonne boven. Ja, een nuver plak, maar onder was nou een keer geen ruumte. Nou, wij hadden een groate huushouding, dus as die tonne leegd wurde, sat-ie altiten tot an ‘e harsens toe fol.
De tonneman dacht er goed om, maar op een kear is het hem toch ontkomen. Dat kwam: het lid fan dat tontsje bleef achter de wasliene haken en dêrdeur raakte die man uut sien evenwicht.
Hij is met ton en al naar onderen komen en de hele brut lei over de floer.
Maar nou komt het: oans moeke keek der niet anders fan! Se sei: “We hewwe die tonne met sien allen al es één keer fol kregen, dus dit sal oans nog wel es lukke”. We kregen allemaal een skep of een doek in ‘e hannen en met elkaar hewwe we dat toen berêden.
Tegenwoardig suden se wel nuver sien in su ’n gefal, want iedereen wurdt nou overal siek fan. Oans mankearde noait wat.

Raak én fer
Een deel fan de tonnen werd ophaald met pramen, die, fuld en wel, fia Grootzand, Hoogend, stadsgracht en Draaisloot naar het terrein fan de reiniging bracht werden.

Wij hadden der as groate jonges wel aardigheid an om over de Middenbrugge te hangen en de tonnenman op de kop te kwitsen. Dat was foaral omdat een fan die mannen de gewoante had om dan gauw in su ’n ton om te graaien, der een grauwe, brune jonge uut te fissen, en die naar oans toe te goaien. En nou sal ik het dij fertelle: wat kon die man goaie! Raak én fer. Je moesten op ‘e tied futduke!
Nou ja, dat ging krek su lang goed tot het misging. Ja hahaha, ik bin ok wel es de sigaar weest. Dêr was oans moeke dan niet su blij met. Nee.

De fastklemde deur
In ferskillende buurten maakten de bewoaners gesamenlijk gebruuk fan de ton. Buten stonden dan in rijtsies de huuskes opsteld. Jan Wouter Jellema fertele disse anekdote over de Selfhelp.

Het kwam wel foar dat we even op elkaar wachte moesten. As de buren ok op de tonne saten. Ik weet nog dat één fan die huuskes dicht bij een muur stond. At wij een bezem pakten, konden wij die presies tussen de muur en de deur fan dat huuske klemme en dan kreeg diegene die ’t op de ton sat die deur fanself met geen mogelijkheid open. Och, wat hewwe wij dêr een lol met had.

Liever een drol in ‘e nekke as een straal kouwe miig
Ik hoar het nog! Wij sitte achter in de kamer achter een bakje tee en wij sien hoe ’t de tonnenman over het padsje loopt met een folle ton op het skouder. Inenen hoare wij een geweldig geraas en geroep.
Het hij niet die tonne een bitsie skeef houden?
Hij raasde: “Ik hef nog liever een drol in ‘e nekke as su ‘n straal kouwe miig”. Ja, dat was toen wel wat. Niet iedereen had toen een does, nou.

Wij mutte ferhuze, want hier ken mien man niet tegen
Ik kon een huushouding en die man werkte op het labberatoarium fan Normandia, het suvelfabriek. O, die man was su presies en su skoan! Altiten een witte jas an en maar hannewasse. Dat moest fanself ok wel, met sien beroep.
Maar ja, wat gebeurt der op een kear: de tonne falt in de gang en alles over de floer. En dat stonk fanself as een murd. En die frouw maar roepe: “Oeh, dit is mie wat. Nou mutte wij ferhuze, want hier ken mien man niet teugen”.