Het tellurium uut Sneek

Deze week hewwe wij in Franeker het planetarium fan Eise Eisinga bekeken. Geweldig interessant! Foor Snekers is het ekstra leuk om der es te kieken, want in een fan de kamers staat ok het tellurium van Cornelis van der Meulen opsteld.

Huh? Tellurium?
Ja, en het wurdt nog ingewikkelder. Cornelis van der Meulen noemde het zelf een tellurium, lunarium en planisphaerium. Het is een astronomisch uurwerk, dat aandreven wurdt met een slinger.
– Tellurium omdat het de beweging fan de aarde om de son weergeeft (Tellus = Aarde).
– Lunarium omdat het laat sien hoe ’t de maand om de aarde beweegt (Luna = maan)
– Planisphaerium omdatat het op een plat vlak (hemelplein) sien laat hoe ‘t de sterrehemel der uut siet. In dit gefal niet sumar de sterrehemel, maar die su as je die boven Sneek sien kenne! Dat fien je nergens anders!

Eise Eisinga
Cornelis van der Meulen leefde van 1805 tot 1878, het groatste deel fan sien leven in Sneek. Hij was deurwaarder, woande aan het Grootzand, en bouwde van 1835 tot 1842 aan sien tellurium. Van der Meulens groate inspiratiebron was natuurlijk Eise Eisinga, die fan 1774 tot 1781 sien planetarium in elkaar sette.

Verplaatsbaar
Het planetarium fan Eise Eisinga beslaat het hele plafond fan de woankamer fan Eisinga. Van der Meulen bouwde sien tellurium in een groate kast, sudat het ok ferplaatst wurde kon. Eisinga wuu sien late hoe son, maan en planeten in de tied om elkaar heendraaiden, Van der Meulen wuu de beweging van son, aarde, maan vaste sterren sien late.

Bronzen medaille
Dat was handig, want dêrdeur kon het in 1844 tentoansteld wurde op de Tentoonstelling van Voortbrengselen der Friesche Nijverheid en Kunst in Leeuwarden. Het trok heel wat bekijks en Van der Meulen kreeg er een bronzen medaille foor. Tegenwoordig krijje je hast alleen nog maar een medaille foor een sportprestatie (niks mis met) , maar in die tied dus ok nog wel es foor een uutfiening of het betere denkwerk.

Kroonprins op besoek
Der ging sufeul roem fan het apparaat uut dat het in allerlei reisgidsen as een besienswaardigheid aanprezen werd. Cornelis van der Meulen sal heel wat besoekers over de floer had hewwe! De belangriekste stond in 1851 bij hem op de stoep, dat was kroonprins Willem fan Oranje-Nassau, die koning Willem IV wurden was as hij niet te froeg was overleden. Hoefeul Snekers kenne segge dat se een lid fan het Koninklijk Huus bij hun op bezoek had hewwe?

In ferfal
Nadat Cornelis van der Meulen overleden was, swierf sien kunstwerk rond en raakte het deerlijk in ferfal. In 1911 kwam het terug in Sneek, maar toen misten der allerlei onderdelen fan. Het was ok su’n ingewikkeld apparaat dat niemand wist hoe ’t je het restaurere moesten. Het kwam uuteindelijk bij het Fries Scheepvaart Museum terecht, die het in 1952 aan het Eise Eisinga Museum gaf.

Restauratie
Pas in 2005 kon begonnen wurde aan een restauratie. Een heel team fan een paar fantastische mannen het sich der aan wijden: projectleider en vrijwilliger Hans Noordmans uut Sneek, uurwerkmaker Jacob van der Hoeve uut Joure, restauratieschilder Klaas Posthuma uut Harlingen en restaurateur Kees van der Veen uut Sneek. Danksij hun werkt het tellurium fan Cornelis van der Meulen uut Sneek weer en ken je het weer bekieke.

Het planetarium fan Eise Eisinga is prachtig en geniaal bedacht en uutfoerd. Dat is nummer 1, maar het tellurium fan Cornelis van der Meulen komt wat oans betreft seker op het tweede plek.

Lees dit ferhaal en de reacties op Facebook