De Bolwerkschool

In 1876 werd de Bolwerkskoal an de Kerkgracht opend. Dat was foor sien tied een seer modern gebouw, om twee redenen. Sneek liep met disse skoal fer foaruut op nieuwe wet- en regelgeving én de skoal was folgens nog strengere eisen bouwd dan fereist was. Wie had dat dacht fan die “school voor kosteloos onderwijs”, die ok wel Armenschool noemd werd.

Hoofdonderwizer Johannes Bergmans had er flink sien best foor deen om een mooie skoal te krijen. Hij ging er natuurlijk niet over – die ear kwam het gemeentebestuur toe – maar fanaf de sijlijn beïnvloedde hij uut alle macht de meningen over wat foor gebouw de komme moest. Hij socht de publiciteit. Facebook bestond nog niet, maar ingezonden stukken skrieve naar de kranten kon al wel.

As de gemeenteraad in augustus 1874 besluut an de Oude Koemarkt een nieuw skoalgebouw te stichten, kopt meester Bergmans meteen in. Hij skrieft dat het normaal is dat een bakker self bepale mag hoe sien nieuwe bakkerij deruut komt te sien en dat de dominee metprate mag over de inrichting van de kerk, maar dat een onderwizer maar afwachte mut wat er uut de bus rolt. Hij is bang dat dat geen doelmatig gebouw oplevert.

De Noorderkerk en de Bolwerkschool in de tuun fan Endtz.

Meester Bergmans het ideeën over wat een doelmatig gebouw is. Wat die ideeën binne set hij uuteen in een reeks fan folgende ingezonden stukken.  Se binne mooi om te lezen, want je komme der meteen achter hoe ondoelmatig de ouwe skoalen waren. Sommige (kouwe en toch benauwde) gebouwen hewwe lokalen voor 60 of honderd leerlingen. Een meester kan dan natuurlijk nooit in de gaten houwe wat er achterin gebeurt.

Der binne ok skoalen wer alle klassen, in totaal een paar honderd leerlingen, in één groate ruumte sitte en wêr dan meerdere onderwizers tegeliek les geve. Heel soms is er maar één meester die alle klassen in één lokaal tegeliek onder sien hoede het.

Wat meester Bergmans foor ogen staat is een skoal met klaslokalen foor maximaal 50 leerlingen, wêr het licht niet op het skoalbord falt, wêr luchten wurde ken en goed stookt. Niet lang dêrna koopt de gemeente an de Kerkgracht de tuun van de arts Samuel Endtz, die net overleden was. Endtz woande an de Nauwe Noorderhorne, wêr nou de Toverbal in sit, en had achter sien huus een enorme lap tuun richting Kerkgracht. De Noorderkerk is later ok in die tuun bouwd.

In die tuun ferrijst in 1875 de Bolwerkskoal. Hij werd ontworpen door gemeente-architect Gerrit Jan Hennink. Ik weet niet of dat er wat met te maken, maar Hennink wurdt meteen dêrna benoemd in Hoorn. Een groatere stad en dus een betere baan, wêr hij ok skoalen ontwerpt.

Meester Johannes Bergmans is lyrisch over sien nieuwe skoal in Sneek. Hij bespreekt hem weer in een ingezonden stuk. In het kort: voor 600 leerlingen, 12 “leerkamers” (klaslokalen), 2 keer 6 langs een brede gang. De lokalen binne mooi hoog, de akoestiek is goed – geen skorre meester meer – ruumte foor klompen en petten. Kortom, het kon niet beter.

Het biesondere is dat er pas in 1878 een nieuwe wet annomen werd wêrin algemene regels voor de inrichting fan skoalgebouwen stonden en in 1880 het Bouwbesluit folgde wêrin die algemene regels anskerpd werden. En dêrin stond dat in één klaslokaal hoogstens 100 kienders sitte mochten. In Sneek hadden se toen dus al fier jaar een skoal met klaslokalen wêrin maximaal 50 kienders sitte konden. Mede danksij meester Bergmans een moderne fooroploper!

De Bolwerkschool werd in 1975 ferbouwd tot sociaal cultureel jongerencentrum Het Bolwerk.

Lees het ferhaal met de reacties op Facebook