Mollemakloaster en omgeving

Disse keer wù ik aandacht bestede aan ut Molmerkloaster of ut Mollemakloaster en omgeving. Ut wurdde hyr ok wel “De Sok” noemt. Feul fan disse ouwe benamingen binne nyt meer bekent, en hewwe mensen geen weet meer fan! “De Sok”was un gribus fan steegjes tussen de Waterpoartsgracht en ut Klein Sùdend. De oudste kadasterkaart of “minuut” ùt circa ut jaar 1830 toant aan dat de bebouwing sich in latere tiëd had ferdicht, foaral in de sùdelijke helft, wer feul tùnen waren opoffert aan de bouw fan “kamerwoaningen”. Disse ston,n seer dicht op mekaar su dat licht en lucht d’r nauwelijks binnen kwamen. Hyr woanden foaral de allerarmsten fan de stad. Ut meest berucht fan disse buurtsjes was wel De Sok, un slop welke de form had fan un sok, fan der. Ut was dus absoluut geen rykdom en pracht en praal, rond oans trots en internasjonale herkenings monument de Waterpoart su at ie nou officieel heet (officieel de Hoogendster pijp, mutte wu naast de naam Waterpoort ok blyfe benoemen is myn miëning).

De Perkshaven ontleende syn naam aan ut sugenaamde Skoenmakersperk. In de tiëd fan de gilden woanden de Sneker skoenmakers namelijk op un klùtsje bij elkaar binnen de omranding fan de Perkshaven, de stadsgracht en ut Hoogend. Siën we naar de opgrafing op ‘t Martiniplein ut plak wer nou de Rabobank staat, is der feul leer en ander hyraan gerelateerd materiaal ùt de groân komen. Natuurlijk ok ùt noch feul eerdere tiëden mar ut wyst dur wel op dat ut werken met leer in disse hoeke lange tiëd un groate rol speult het. Tot in de achttiende eeuw was ut gebied tussen de stadsgracht en ut Klein Sùdend maar dun bebouwt en lagen dur groate tùnen achter de hùzen, welke deurliepen tot aan ut “haventsje” achter ut Bolwerk. De hùzen sloaten faak nyt eens aan elkaar aan, su dat dur hyr en der tùnmuren langs de straat lypen. De krotwoaningen fan “De Sok” en aangelegen buurten ontston,n pas in en na de Fraanse tiëd, su at ut ok elders in de stad ut gefal was.

Dat was goedkoper dan ‘t aanlèggen fan nieuwe wyken bùten de stadsgrachten, omdat men dèr dan de boel moest gaan ophoge , wat binnen de stadsgrachten nyt noadig was. Deur ut ontstaan fan disse achterbuurten ferdwenen feul ouwe tùnen en kwam de volksgezondhyd in ut gedrang. De “stand” fan de hùzen aan ‘tt Klein Sùdend ferviel ùteraard en nadat de gasfabriek met hur rook en smook op ut kaalgeslagen gebied was kommen te ferrijzen was ut pleit foargoed beslecht. Sneek sù disse “rotte plek” nyt makkelijk kwytrake ,aldus Dhr Herre Halbertsma. De aandeelhouwers fan de earste Sneker gasfabriek wensten disse nyt bùten de stadsgrachten te bouwen omdat in dit geval men ùterst kostbare sinkers moest lègge teneinde de hoofdleidingen onder de grachten deur te krijen. De gemeente trachtte de fennoatskap echter su feul mogelijk tegemoet te kommen en su wurdde de keus tenslotte bepaalt op de noardelijke helft fan ut gebied tussen Sùdend en Waterpoartsgracht.

 Woanhùzen hoefden nyt opoffert te wurdden en kon de rest folstaan met de sloop fan de toch nyt meer as sudanig gebrùkte kazerne, ut bouwvallige, foarmalige Spinhùs en ut goëddeels ontrùmde Diakonie of Stadsweeshùs. De wesen ùt dit weeshùs waren namelijk ferenigt met dy ùt ut Old Burger Weeshùs aan de Krùzebroederstraat, welke samensmelting in ut jaar 1773 had plaatsfon,n. De bebouwing langs de Sùdrand fan ut Oud-Kerkhof, wer de Latijnse Skoal alsmede elf Diakoniehùskes ston,n, bleef foarlopech handhaafd.

Teuchen ut einde fan de  negentiende eeuw nam de gemeente de gasfabriek ofer en bouwde un nieuwe op de hoek fan de Geeuwkade en de Almastraat. Ut ouwe fabrieksterrein wurdde tot feemerk bestemt, welke der foar aan de Ouwe Koemarkt houden wurdde. Intussen waren ok al de Latijnse skoal en de Diakoniehùskes ferdwenen, welke plaats maakten foar ut (ouwe) gymnasium en de openbare lagere skoal, de latere brandweerkazerne. Aldus, en ik citeer hyr Dhr Herre Halbertsma, had ut kaalslagproces syn beslút krechen en ferloar Sneek een fan hur meest skilderachtige buurten. Wat betreft ut Molmerkloaster of Mollemakloaster ken ik wel  met sekerhyd  sègge dat ut gaat om un groepke eenkamerwoaningen werfan un bewoaner Mollema hete. Ut woard kloaster betekent in ut Snekers behalve un (gebouwencomplex fan un) leefgemeenskap fan geestelijken ok un complex eenkamerwoaningen, ok su skryft Napjus hyr al ofer in 1772, un foarbeeld hyrfan is ut Groat kloaster op de Koemerk wat un fersameling fan armenkamers was, welke in 1614 bouwt wurdde en deur de herformde diaconie ferhuurt wurdde.

Fertelle ofer Sneek, is ut folchen fan spoaren. Spoaren ùt ut ferleden dy reeds beskrefen binne deur bijvoorbeeld un Eelco Napjus, of bofengenoemt Dhr Herre Halbertsma. Met un moai woard noeme we dit un informàsie bron, en dy hewwe je noadech om details ùt eardere tiëden te kenne fyne. Maar ok kenne je dit weer aanfulle met informàsie dy recent ontdekt is. Geen èèn ken sonder bronnen yts siën late of fertelle! En derom wù ik dit toch efen aanhale as slotwoard. Ok de foto’s komme ùt un bron! En krek as foar myn site Sneek, su het ut weest! (Facebook) brùk ik hyrfoar met toestemming foto’s ùt de archieven fan ut Fries Scheepvaartmuseum, Ut Gemeente archief SWF, en feule ùtgefers en skriëvers.