De Singel en ’t Achterom

We gaan dit keer de Singel en ut Achterom ofer, en at je dan op de Singel staan aan de kant die grènst aan ut Groatsân noemden se dy froeger ut Achterom. En at je disse kant bekieke siën je hyr ok opfallend meer magasynen en pakhúsachtige bebouwing, dan aan de andere kant. En su komme je dan bij de oarsprong fan wer de naam ’t Achterom fan disse kant fan de singel fut komt, want dit was namelijk de aanfoerkant fan goederen foar feul bedriëven dy festigd waren op ut Groatsaan (achterom fan ut Groatsaan), fia de achterkant fan ut bedriëf dus.

’t Achterom

Ut oudste Sneker bedriëf dat al in 1689 oprichten is, en dus al meer dan 325 jaar bestaat!, was ok festigd aan ut achterom en dit was Erven B.J Feenstra bouwmaterialen. De panden wurdden in 1743 deur Erven Feenstra aankocht, ut wurdde destiëds beskreven as “huisinge en stookerij”. Hyr wurdde de eerste deur pearden foartbewogen cementmolen inrichten. De kalkovens fan dit bedryf wer út skelpen, kalk bràn,n wurdde ston,n in ut Sperkhem wer ut Somerrak oferging in de Houkesloat.

Kalkovens Erven Feenstra

Un ander bekend Sneker bediëf wat aan ut Achterom in 1818 oprichten wurdde, deur Hans Claaszoon Wouda, was Wouda’s meelfabriek welke ok un grutterij winkel had aan ut Groatsaan. Ok hyr siën we dus weer ut selfde terug kommen wer eigenlijks de naam ut Achterom fut komt, winkelpand aan ut Groatsaan en opslag/fabriek wer de aanfoer fan groanstoffen meestal per skip binnen kwamen. In 1912 was Wouda’s meel su fer útgroeit dat ut sich ferplaatste naar de Koopmansgracht.

Pakhuis Wouda’s meel aan ’t Achterom

Ut woard Singel betekend feitelijk, dat ut water foar un deel rond de ouwe kern fan de stad liep, Singel komt fan út ut oud fraans en betekent ringmuur, of búkriem. Fan ou de 13e eeuw wurdt ut woard Singel in ut Nederlaans aandúden as stadsgracht. Tot ongefeer 1920 skreef men Cingel. Ut stuk fan de hoek Kleinsaan tot de Hooiblokstraat was de wuttelmarkt, hyr leiden skepen aan om groente te ferkopen en dan met name wuttels, disse naam is aan ut end fan de 19e eeuw ferdwenen .Je hadden in Sneek ferskillende plekken wer bepaalde handel drefen wurdde, su as fis op de fismarkt, garen op de garenmarkt en su kregen bepaalde plekken al gauw un naam. Denk maar aan de eierbrgge wer jaarlijks 32.000 kievfietseiers ferhandeld wurdden!  

Het gedeelte wat vroeger de wortelmarkt was

Op de singel het altyd feul bedriëfighyd weest, su hadden je ter hoogte fan ut Hooiblok de garage fan Sipke Hannenburg, dy  later naar de Dr Boumaweg ferhúsde om der syn taxi bedriëf foart te setten. Selfs un Champagne fabriek (achterom) was dur festigt, en disse produceerde ok ut koegeltsje bier. Twee kerken maar liefst! De Doopsgesinde kerk welke bouwt is in 1842 naar un ontwerp fan P.J. Rollema. Disse kerk is nyt gelyk aan de húsen (of ok wel, de rooilijn fan de straat of wech noemt), bouwt wat heel gebrúkelijk was foar Doopsgesinde kerken.

Ok de Rooms katholieke Sint Martinus kerk is nyt gelyk aan de wech bouwt maar dat het niks te maken met de foargaande kerk. De Sint martinus kerk is bouwt in 1872 en wurdde ontwurpen deur de architect Pierre Cuypers. Je hoare wel us dat de kerk nooit afbouwt is omdat ut geen toaren het, dy toaren staat/stond op de Dr Boumaweg (ut Sint Antonius ziekenhús). Of die toaren dur daadwerkelijk oait noch komt en dat hyrmet ut kerkgebouw dan as foltooid ken wurre beskouwt? De tiëd sal ut útwyse, de wèns is dur in yder gefal wel.

Tekening van de toren

Ofer de Singel is feul te fertellen en had un bysondere útstraling met ophaalbrugge ter hoogte fan de korte pijpsteeg, teuchen ofer de RK kerk, ut liefdesbankje ter hoogte fan ut Hooiblok, de gracht met skûtsjes en gaan su maar deur! Maar tiëden ferandere en der met ok de behoeftes, de gracht wurdde dempt en na 1954 is fan skûtjes in de gracht geen sprake meer, alleen de herinneringen bij diegene dy ut met maakt hewwe binne bewaard blefen, en de latere generaties kenne de foto’s dur op na siën hoe ut weest is. Feul súden de Singel wel weer open hew wille mar of dat in disse húdige tiëd noch mogelijk en haalbaar is? Ik hew der su myn twyfels ofer!